Мал аж ахуйн салбар

Мал аж ахуйн салбарын өнөөгийн байдал

Дархан-Уул аймгийн хэмжээнд 2013 оны жилийн эцэсийн байдлаар мал бүхий 4 сум 18 багийн 2,5 мянган өрхөд бүгд 279.1 мянган толгой мал тоологдсон байна. Үүнд: 185 тэмээ, 12812 адуу, 39240 үхэр, 144924 хонь, 81892 ямаа тус тус тоологдоод байна. Өнгөрсөн онтой харьцуулж үзвэл, мал сүрэг 8763 толгойгоор буюу 3.2 хувиар өссөн байна. Төрлөөр нь авч үзвэл тэмээ, ямааны тоо буурч адуу, үхэр, хонь 3 төрлөөр өссөн байна. Тэжээвэр амьтны тооллогын дүнд 3040 гахай, 29012 шувуу үүнээс: 14649 тахиа, 317 туулай, 1 илжиг, 369 зөгийн бүл тус тус тооллогдсон байна.
Аймгийн хэмжээнд цэвэр, эрлийз болон нутгийн шилмэл омгийн малыг тоолж, бүртгэх, эрчимжсэн мал аж ахуй эрхлэгчдийн нарийвчилсан судалгааг гаргах ээмэгжүүлэх зэрэг ажлуудыг жил болгон зохион байгуулж байна. 2013 оны жилийн эцсийн тооллогоор цэвэр, эрлийз, шилмэл омгийн 98,2 мянган малыг тоолж бүртгэсэн нь нийт сүргийн 35 хувийг эзэлж байна.
Малын өсөлтөд хэдийгээр механик өсөлт нөлөөлж байгаа боловч аймгийн мал аж ахуйн салбарын үндсэн үзүүлэлтүүд сайжирч мал сүрэг биологийн тогтвортой өсөлтөөр тоо толгой нь нэмэгдэж байна.
Малын тэжээлийн хангамж сайжирч, нэг хонин толгойд 45-55.6 кг тэжээл нэгж тэжээл бэлтгэж байгаа нь улсын болон бүсийн дунджаас 4.5-6.5 дахин илүү байна. ҮХААЯ, “Үр үржүүлэгчдийн холбоо”-той хамтран 5 төрлийн 3,8 тн тэжээлийн тарималын үрийг иргэд, аж ахуйн нэгжид зуучлан олгосноор аймгийн хэмжээнд 2012 онд 230 га-д тариалалт хийж 314,6 тн ургац, 2013 онд 250 га талбайд тариалан 198 тн ургац буюу га-гаас 7,9 цн ургац тус тус хураан авсан байна.
Аймгийн Засаг даргын захирамжаар 4 суманд жил болгон малд үзлэг, ангилалтыг зохион байгуулж байна. Хээлтүүлэгч малын 83,7 хувь буюу 1790 толгой малыг хянан баталгаажилтанд хамруулж 266 толгой өсвөр хээлтүүлэгч үржилд ашиглахаар шинээр сонгон тавьлаа. Мөн 9735 толгой хээлтэгч малд, Хонгор суманд үржүүлж буй 1705 нарийн, нарийвтар ноост хонинд үзлэг, ангилалт хийгээд байна.
“Хонины ноос, тэмээний ноос бэлтгэж үндэсний үйлдвэрт” тушаасан хоршооны гишүүн малчин, мал бүхий этгээдэд мөнгөн урамшуулал олгох ажлын хүрээнд / 2013 онд 4 сумын 570 малчин өрхийн 118,1 тн ноосонд 236,1 сая төгрөгийн / урамшуулал олгох ажлыг жил бүр зохион байгуулж байна.
Малын индексжүүлсэн даатгалтай хамтран Дархан сумын малчид оролцсон “Малчин таны төлөө” өдөрлөгийг зохион байгууллаа. Өдөрлөгт даатгалын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж буй 5 даатгалын байгууллага, Нийгмийн даатгалын хэлтэс, Дархан сумын ЗДТГазар болон 120 гаруй малчид хамрагдлаа. МИДаатгалд 2010 онд 112 малчин, 2011 онд 60 малчин, 2012 онд 104 малчин, 2013 онд 60 малчин тус тус даатгуулсан байна.
2013-2014 онд 4 сумын мал бүхий 16 багийн 2780 өрхөд хонин толгойд шилжүүлсэнээр 585,9 мянган толгой мал өвөлжих зохион байгуулалт хийгээд байна. Жил болгон өвөлжих, хаваржих малд шаардагдах тэжээлийн хэрэгцээг тооцон сум, багт даалгавар болгон хүргүүлсэнээр энэ жил 53,9 мянган тн байгалийн хадлан авсан нь өмнөх жилээс 1237 тонноор илүү бэлтгэсэн байна.
Сумдын нөөцийг авч үзвэл: 2012 онд 4 сум нийлээд 83 тонн өвс бэлтгэсэн бол энэ жил 124 тонн буюу 41 тонноор илүү нөөцөлсөн байна. Аймгийн Засаг даргын албан даалгавар болон 303 дугаар захирамжийг хэрэгжүүлэх ажлын хүрээнд цаг, агаар хүндэрсэн үед мал сүргийг хамгаалах, учирч болзошгүй гамшгаас хамгаалахад туслах зорилгоор 8,0 сая төгрөгийг аймгийн Засаг даргын нөөц сангаас гаргаж 61,5 тонн буюу 3076 боодол өвс бэлтгэж “Улсын нөөцийн газар”-т татан байршуулаад байна. Мөн 6 сая төгрөгөнд малын тэжээл, 4 сая төгрөгийн шатахууны санхүүжилтийг шийдвэрлэн аж ахуйн нэгжтэй гэрээ байгуулан нөөцлөөд байна.

Эрчимжсэн мал аж ахуйн өнөөгийн байдал: Манай улсын хотжих үйл явц улам гүнзгийрэхийн зэрэгцээ эдгээр хотуудын хүн амыг хүнсээр хангах зорилгоор таримал тэжээлийн үйлдвэрлэл эрхлэх боломжтой бүс нутагт эрчимжсэн мал аж ахуйг түлхүү хөгжүүлэх зорилтын дор тус аймагт эрчимжсэн мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн бааз суурь тавигдаж, энэ нь аймгийн эдийн засгийн хөгжилд тодорхой нөлөөлж байсан билээ.
Дархан-Уул мах, сүүний чиглэлийн 2960 толгой үхэр, мах-ноосны чиглэлийн 10322 толгой хонь, 436 толгой гахай, 23106 толгой тахиа, 222 толгой туулай, 143 бүл зөгийд хүргэж, хүн амын хүнсний бүтээгдхүүний хангамжинд эрчимжсэн мал аж ахуйн үйлдвэрлэл онцгой үүрэг гүйцэтгэж байна.
Хүн ам ихээр төвлөрөн суурьшсан хот газарт зайлшгүй хэрэгцээтэй байсан эрчимжсэн мал аж ахуйн эрхлэгчид зах зээлээ дагаж, эрчимжилтийг ханган ажиллаж байгаагаас арвин ашиг шимт цэвэр, эрлийз үүлдрийн малын тоо жилээс жилд өсч байна.
Хүн амын хүнсний хангамжинд онцгой ач холбогдол бүхий гахай, шувууны аж ахуйд өсөлт, төлөрхөг чанар сайтай, гахай 342 толгой, өндөглөх чадвар бүхий тахиа 22834 толгой хүрч нэмэгдсэн байна.
Эрчимжсэн технологитой аж ахуйдыг хөгжүүлэх чиглэлээр эхлэлүүд тавигдсан бөгөөд одоогоор аймгийн хэмжээнд сүүний үхрийн 27, махны үхрийн 10, махны хонины 11, нарийн, нарийвтар ноост хонины 2, зөгийн 7, гахай 8, тахианы 5 нийт 70 гаруй фермерүүд байгуулагдан үйл ажиллагаагаа явуулж байна.
Мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийг эрчимжүүлэхэд эрчимжсэн мал аж ахуйг хөгжүүлэх хүчин зүйлүүд болох арвин ашиг шимт үржлийн малын болон тэжээлийн баттай бааз суурь, найдвартай цахилгаан хангамж, тээврийн хэрэгслэл ба хөдөлгөөнт төхөөрөмжийн хангамж, усан хангамжийг бий болгох, мал аж ахуйг механикжуулан, үйлдвэрлэлд шинжлэх ухааны ололтыг нэвтрүүлэх, мал эмнэлэг, үржлийн мэргэжлийн үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг дээшлүүлэх зэрэгт чиглэгдсэн хөрөнгө, санхүү, технологийн цогц арга хэмжээг зохион байгуулж, цогцолбор болгон хөгжүүлэх шаардлагатай байгаа юм.
ҮХААЯ-наас жил болгон эрчимжсэн аж ахуйд дэмжлэг үзүүлэх төсөл хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлэн ажиллаж байна. Үүнд манай аймгийн сүүний үхэр, гахай, тахиа, зөгийний аж ахуйнууд 60,0-100,0 хүртлэх төгрөгийн зээлэнд дэмжлэг авч үйл ажиллагаагаа өргөтгөж байна.

Мал эмнэлэг, үржлийн ажил үйлчилгээний өнөөгийн байдал

Мал эмнэлэг, үржлийн ажил үйлчилгээг Мал эмнэлгийн болон Мал аж ахуйн хэлтэс мэргэжлийн үндсэн удирдлагаар ханган, хэрэгжилтийг сумдын МЭҮ-ийн тасаг болон хувийн хэвшлийн мал эмнэлэг, үржлийн үйлчилгээний нэгжүүдтэй гэрээний үндсэн дээр гүйцэтгүүлэн ажиллаж байна.
Одоогоор аймгийн хэмжээнд 12 мал эмнэлэг, үржлийн анхан шатны нэгж үйл ажиллагаагаа албан ёсоор явуулж байгаагаас 2 нэгж нь зөвхөн мал эмнэлгийн эмийн сангийн, 10 нэгж нь мал эмнэлэг, үржлийн ажил үйлчилгээг эрхлэн явуулж байна. Мөн малын үржлийн ажил, үйлчилгээ явуулдаг “Мандах он” ХХКомпани үйл ажиллагаагаа 2012 оноос эхлэн явуулж байна.
Нэг үйлчилгээний нэгжид дунджаар 23.0 мянган толгой мал, нэг малын эмчид дундажаар 13.5 мянган толгой мал ноогдож байгаа нь бусад аймгуудын дунджаас доогуур байгаа ба мал эрүүлжүүлэх болон мал үржлийн ажил, үйлчилгээг нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд жигд, хүртээмжтэй, шуурхай хүргэх давуу талтай.
Мал эмнэлгийн эмчлэн сэргийлэх арга хэмжээнд хамруулах малын тоо, толгой, түүнд шаардагдах эм, био бэлдмэлийн захиалгыг аймгийн бодит хэрэгцээг хангахуйц хэмжээнд хүргэж нэмэгдүүлэн улсын хөрөнгө оруулалтаар жил бүр 50.0 гаруй сая төгрөгний эм, биобэлдмэлийг авч, энэхүү арга хэмжээг хэрэгжүүлсэн МЭҮ-ийн үйлчилгээний анхан шатны нэгжүүдэд 90.1 сая төгрөгний санхүүжилтыг олгож байна.
Сүүлийн жилүүдэд боом, цусан халдварт, дуут хавдар, галзуу, гахайн цусан халдварт зэрэг байгалын голомтот халдварт өвчнүүд гараагүй бөгөөд паразит өвчний гаралт 40.0 гаруй хувиар буураад байна.
Мал эмнэлгийн албаны лабораторийн оношлох чадавхийг бэхжүүлэх талаар гадаад орнуудаас хэрэгжүүлж байгаа төслүүдэд хамрагдах замаар оношлогоо, шинжилгээний лабораторийг орчин үеийн тоног төхөөрөмжөөр тоноглох ажлыг хэрэгжүүлж эхлээд байна. Тухайлбал: Солонгос улсын “Койка” Олон улсын байгууллагын санхүүжилтээр МЭ-ийн ариун цэврийн лабораторийг, Дэлхийн банкны санхүүжилтээр хэрэгжиж байгаа “Шувууны томуу болон хүний томуугийн цар тахалтай тэмцэх чадавхийг сайжруулах” төслийн санхүүжилтээр вирус судлалын лабораторийг, Европын холбооны санхүүжилтээр хэрэгжиж байгаа “Малын эрүүл мэнд ба МАА-н зах зээл”төсөлийн санхүүжилтээр нян судлалын лабораторийг тус тус бэхжүүлэхээр хамтран ажиллаж эхлээд байна. Эдгээр төслүүдээс одоогийн байдлаар Солонгос улсын “Койка” Олон улсын хамтын ажиллагааны байгууллагын санхүүжилтээр 120,0 сая вонны үнэ бүхий 22 нэр төрлийн лабораторийн багж, тоног төхөөрөмжийг хүлээн аваад байна. Үүний үр дүнд Мал эмнэлгийн албаны дэргэд ариун цэвэрийн лабораторийг шинээр байгуулан ажиллаж байна. Европын холбооны санхүүжилтээр хэрэгжиж байгаа “Малын эрүүл мэнд ба МАА-н зах зээл” төслөөс 2009 онд 30,0 сая төгрөгний үнэ бүхий 7 нэр төрлийн багж төхөөрөмж, 2 ш суурин компьютер, 1 ш зөөвөрийн компьютер,олон үйлдэлтэй хувилагч машин зэргийг хүлээн авч зориулалтаар нь ашиглаж байна. Энэ төслөөс нийтдээ 150,0 сая төгрөгний үнэ бүхий тоног төхөөрөмж авахаар гэрээ хийгдсэн болно. Үүний үр дүнд аймгийн мал эмнэлгийн лабораторийн оношлох чадавхи дээшилж, төрөлжсөн лабораториуудыг байгуулах нөхцөл бүрдэхийн зэрэгцээ малын халдварт өвчнийг орон нутагтаа шуурхай оношлох чадавхитай болж, бүсийн түвшинд лавлах лабораторийн хэмжээнд хүрэх бодит нөхцөл бүрдэх болно.2014 оны байдлаар тус лабораторид 54 нэр төрлийн оношлогоо, шинжилгээг батлагдсан стандарт зааврын дагуу хийж байгаа ба итгэмжлэлд хамрагдсан болно.
Мал үржлийн ажил, үйлчилгээг мөн үйлчилгээний нэгжүүдтэй гэрээ хийх замаар гүйцэтгүүлж байгаа бөгөөд жил бүр нийт хээлтүүлэгч малыг аттестатчилан, жишигт тэнцүүлэх, бог малын хээлтүүлэгчийг тусгаарлан суурилах, малын ашиг шимийн түвшинг тогтоох, шилмэл мал шалгаруулах зэрэг ажлуудыг хийж байна.
Мал үржил, мал маллагааны ажлын технологийн алдаанаас болж жил бүр нийт хээлтэгч малын 5.0-14.0 хувь нь хээл хаяж, сувайрч байгаагаас энэ хэмжээний төл авах боломжийг алдаж байна.
Мал аж ахуйг үр өгөөжтэй эрхлэх, мал сүргийн биологийн тогтвортой өсөлтийг хангаж, таваарлаг чанарыг нэмэгдүүлэхэд мал эмнэлэг, үржлийн ажил, үйлчилгээний хүртээмжийг нэмэгдүүлэн, үйлчилгээний чанарыг сайжруулах, төрөөс энэ салбарт зарцуулж буй хөрөнгө оруулалтыг үр ашгийг дээшлүүлэх шаардлага тавигдаж байна.

Advertisements

One Response to Мал аж ахуйн салбар

  1. undraa хэлдэг:

    Манай Био-импекс малын эмийн үйлдвэр нь Унгар улсын технологоор, чанарын өндөр шаардлага хангасан паразитын эсрэг туулга Абзол -10% , ивермектин тарилга 1%, үйлдвэрлэн малын эмч болон малчиддаа нийлүүлж байна. Үйлдвэрийн бөөний үнэ Абзол-10% 1л нь 17000 төг, Ивермектин-1%, тарилга 100гр тай 4500 төг. Та бүхнийг харилцан ашигтай хамтран ажиллахыг урьж байна. Борлуулалтын утас:99837381, 94442019

Хариулт үлдээх

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Өөрчлөх )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Өөрчлөх )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Өөрчлөх )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Өөрчлөх )

Connecting to %s